محسن ظهوري
برخورد نامناسب با انديشمندان و هنرمندان خارجي ساكن در ايران، آنها را در اغلب موارد يا مجبور به ترك كشور كرده يا ماندگاريشان را با مشكلات فراواني مواجهميكند. نجيب مايل هروي، كارشناس نسخ خطي و پژوهشگر عرفان اسلاميكه نزديك به 40 سال است موطن خود; افغانستان; را ترك كرده و در ايران اقامت دارد و به تحقيق و پژوهش مشغول است، بايد ايران را ترك كند.اين پژوهشگر و استاد افغان كه به قول برخي از دوستانش زندگي قلندروار و صوفيواري دارد حاضر به گفتوگو با ما نشد و فقط خيلي كوتاه و تلفني گفت: «هر سال بايد برگه اقامتم را تمديد كنم اما آنقدر سرم به كتابهاست كه همه چيز يادم ميرود. اگر قرار است مرا برگردانند، با اينكه در شرايط كنوني از فرزند معلولم نگهداري ميكنم، هيچ شكايتي ندارم، چراكه خداوند را دارم كه از همه چيز بالاتر است.»
نجيب مايل هروي يك هفته فرصت دارد كه نسبت به تحويل مدارك خود اقدام كند درغير اين صورت بايد كشور را ترك كند. لازم به ذكر است طي كردن پروسه اداري اخير براي اين پژوهشگر با توجه به سن و سالي كه دارد، كاري مشقت بار است حال آنكه وي بارها خواستار دريافت اجازه اقامت دايم در ايران شده است. هم اكنون و با روندي كه در اخراج اتباع افغان در پيش گرفته شده است وي اميدي به ماندن در ايران ندارد.
مايل هروي، قريب به 40 سال است كه در ايران زندگي ميكند و در كتابخانه آستان قدس رضوي، دانشگاه مشهد، پژوهشكده آستان قدس رضوي و كتابخانه مجلس مشغول فعاليت بوده است. او طي چند سال اخير و پس از اجراي قانون بازگشت اتباع افغان به كشورشان، به دليل آنكه نتوانست در جايي استخدام شود به عنوان كارشناس در زمينه نسخه شناسي، كتابشناسي و تصحيح نسخ خطي در كتابخانه مجلس فعاليت كرد. بار اولي نيست كه اين مسئله براي اتباع افغان مقيم ايران تكرار ميشود.
اين اتفاق براي محمدآصف سلطانزاده، از نويسندگان خوب فارسي زبان و عبدالوهاب مددي، موسيقيدان برجسته افغان كه از نظر تئوري و عملي كارشناس اين رشته است; نيز رخ داده است. سلطانزاده بر اثر همين مشكلات به دانمارك مهاجرت كرد و در آنجا به كار خود مشغول شد. مددي نيز با وجودي كه از كشورهاي آلمان، فرانسه و آمريكا دعوتنامه رسمي داشت، به خاطر علاقه به زبان فارسي و مشكلات كشورش; افغانستان; در ايران ماند تا روزي كه مجبور به ترك اين كشور شد. وي هم اكنون در دانشگاهي در كشور آلمان به تدريس موسيقي ميپردازد. مددي زماني كه ميخواست كتابش را در ايران منتشر كند، وزارت كار به دليل تبعه نبودن از او ماليات خواست.
در ايران فرار مغزها تنها به هموطنان ايراني خودمان خلاصه نميشود. انديشمندان و هنرمنداني كه چون هديهاي به كشور ما ميآيند نيز; پس از مدتي اين كشور را هرچند ناخواسته بايد ترك كنند.
قوانين اقامت در ايران بسيار سختگيرانه است و قانون، تفاوتي بين يك كارگر و فردي فرهنگي نميبيند. اين داستان را يكي از مسئولان وزارت كشور در نبود مديركل اتباع خارجي آن وزارتخانه البته با زبان و بيان ديگري تاييد ميكند. ابراهيمي گفت: «قانون استثنا ندارد. مثل خدمت سربازي است كه پسر وكيل و كارگر نميشناسد و هركس كه موقع اش شده بايد طبق قانون دوره سربازياش را بگذراند. از اين شخص كه آدميفرهنگي است انتظار داريم كه دقيقتر به رعايت قانون بپردازد.»
سيدضيا قاسمي، مدير نشريه فرخار كه خود افغان مقيم ايران است، قوانين اقامت دائم در ايران را بسيار سختگيرانه ميداند. وي در اين رابطه به ما گفت: « قوانين اقامت دائم در ايران جزو مشكلترينها در جهان است. با اينكه اين كشور در پناه دادن به مهاجرين بسيار لطف ميكند اما در اقامت دائم سختگيري زيادي دارد. مهاجرين، كارتهاي اقامتي دارند كه بايد هرساله تمديد شود. در اين قانون هيچ فرقي بين فردي كه به فرهنگ كشور ميزبان خدمت ميكند با ديگر افراد; نيست.»
اين شاعر و سينماگر درباره نجيب مايل هروي توضيح داد: «اين مرد، سرمايه همه فارسيزبانان جهان است كه بايد از جانب آنها مورد احترام و محافظت قرار گيرد. مايل در زمينه نسخخطي و عرفان اسلامياز متفكرين برجسته جهان اسلام است. چندسالي است كه همسرشان فوت كرده و او با پسرش كه معلول ذهني است در شرايط بد مالي روزگار ميگذراند. دو يا سه سال پيش بود كه به دليل نداشتن تابعيت ايراني عذرش را از كتابخانه آستان قدس رضوي خواستند و او در كتابخانه مجلس مشغول به كار شد. مايل هروي به مباني و متون عرفاني تسلط كامل دارد و بسياري از علما و انديشمندان با تخصص و كارش آشنايند. براي او كه سالها در ايران زندگي و پژوهش كرده، كار و اقامت در افغانستان غيرممكن است.»
مايل هروي سالهاست كه درباره متون عرفاني فارسي در ايران تحقيق ميكند و استاد نسخه شناس برجستهاي به شمار ميآيد. ازدست دادن اين محققان ضربه مهلك و جبران ناپذيري به فرهنگ ايران است. در بسياري از كشورها، نه تنها قانون درباره محققان و پژوهشگران استثنا قائل است بلكه آنها را به كشور خود دعوت ميكنند تا از دانش آنها استفاده كنند.
ابهري، رئيس كتابخانه مجلس درباره مايل هروي گفت: «صحبت از اخراج افغانها به ميان آمده اما گمان نميكنم كه بحث اخراج مايل هروي درميان باشد. كتابهايي كه او نوشته در سطح عالي قرار دارد و براي تدريس دانشگاهي پذيرفته شده است. او از نظر علمي، موقعيت فوقالعادهاي دارد و مورد توجه اهل پژوهش و تحقيق است. ما در كتابخانه مجلس از دانش او بسيار استفاده بردهايم.»
وي در خصوص كارهاي انجام گرفته براي حل مشكل اين پژوهشگر گفت: «دو اقدام مهم انجام دادهايم. يكي اينكه بحث اخراج او مطرح نشود كه تا اندازهاي موفق بوده ايم. دوم آنكه بتوانيم براي او تابعيت ايراني بگيريم كه البته هنوز در حال مذاكره براي انجام اين كار هستيم.»
عماد افروغ، رئيس كميسيون فرهنگي مجلس نيز درباره مشكل به وجود آمده براي مايل هروي گفت: «اين شخص بايد مراحل قانوني را طي كند تا در ايران بماند. به هر حال اگر حوزه كار ايشان به وزارت ارشاد مربوط ميشود، ميتواند به آنجا نامهاي بنويسد و رونوشت آن را براي ما بفرستد تا در اين زمينه پيگيريهاي لازم را انجام دهيم.»
منبع: حیات نو
چهارشنبه ۵ ارديبهشت ۱۳۸۶● شماره ۱۱۷۶
+ نوشته شده توسط محمد هادی رحیمی در پنجشنبه 1386/02/06 و ساعت
11:15 |